Γάμοι στις Λεύκες το 1876 | Του Ευαγ. Ν. Καστανιά

Πάρος

Εάν παρατηρήσουμε την  πληθυσμιακή κίνηση του όμορφου ορεινού χωριού των Λευκών της Πάρου, όπως αυτή παρουσιάζεται σε πίνακες θα διαπιστώσουμε ότι, για έναν περίπου αιώνα, από το 1830-1920, εμφανίζει μια συνεχή άνθιση, παρά τις δύσκολες συνθήκες διαβίωσης των κατοίκων.

Εάν παρατηρήσουμε την  πληθυσμιακή κίνηση του όμορφου ορεινού χωριού των Λευκών της Πάρου, όπως αυτή παρουσιάζεται σε πίνακες θα διαπιστώσουμε ότι, για έναν περίπου αιώνα, από το 1830-1920, εμφανίζει μια συνεχή άνθιση, παρά τις δύσκολες συνθήκες διαβίωσης των κατοίκων.

Και πιο συγκεκριμένα: Από το 1830 μέχρι το 1940, οι Λεύκες, είτε ως δήμος (δήμος Υρίας), είτε ως κοινότητα (κοινότητα Λευκών), ήταν το δεύτερο (με πρώτο την Παροικιά), σε πληθυσμό, χωριό της Πάρου. 

Το 1830, οι Λεύκες είχαν 1078 κατοίκους, η Παροικιά είχε 1305, η Νάουσα 876, η Μάρπησσα (Τσιπίδος+ Μάρμαρα + Δραγουλάς) 1001, και ο Κώστος 261. Δηλαδή, οι Λεύκες το 1830, είχαν το ένα τέταρτο περίπου (1078 κατοίκους), του συνολικού πληθυσμού της Πάρου, η οποία είχε 4521 (1078+1305+876+1001+261) κατοίκους. Και το 1920, οι Λεύκες είχαν τον μεγαλύτερο πληθυσμό της ιστορίας τους (2285 κατοίκους). Από τη δεκαετία του 1940, και ιδίως μετά την απελευθέρωση από τη γερμανοϊταλική κατοχή, παρατηρείται, κυρίως λόγω της μετανάστευσης των  κατοίκων προς στα αστικά κέντρα, μια δραματική μείωση του πληθυσμού των Λευκών και, κατά την απογραφή του πληθυσμού της χώρας, το 1981, καταγράφεται ο μικρότερος αριθμός κατοίκων του χωριού (655  κάτοικοι). Οι επόμενες απογραφές του 1991, 2001 και 2011 (γενική απογραφή του πληθυσμού γίνεται κάθε 10 χρόνια), εμφανίζουν διακυμάνσεις στον αριθμό των κατοίκων. Στην απογραφή του 1991, ο πληθυσμός ανέρχεται στα 872 άτομα, παρουσιάζοντας αισθητή αύξηση κατά 217 άτομα, ή 33,12%. Κατά την απογραφή του 2001, ο πληθυσμός μειώνεται κατά 107 άτομα και φθάνει στα 765 (Λεύκες 519, Άσπρο Χωριό 166, Βουνιά 44, Γλυφά 33 και  Λαγκάδα 3). Η τελευταία απογραφή του 2011, δίνει κάποια αισιόδοξη χροιά στην κίνηση του πληθυσμού των Λευκών, καταγράφοντας αύξηση κατά 92 άτομα και σύνολο 857 (Λεύκες 545, Άσπρο Χωριό 263, Βουνιά 5, Γλυφά 41 και Λαγκάδα 3).

Η σημειούμενη συνεχής αύξηση του πληθυσμού των Λευκών κατά την αναφερόμενη παραπάνω περίοδο δεν ήταν απόρροια, όπως κάποιος θα υπέθετε, της οικονομικής ευμάρειας ή του υψηλού επιπέδου διαβίωσης των κατοίκων του χωριού – οι περισσότεροι  από τους οποίους ζούσαν με στερήσεις (βλ. σελ. 84 και 96 του βιβλίου1) – αλλά ήταν αποτέλεσμα της πολυτεκνίας των οικογενειών, του μεγάλου δηλαδή αριθμού των τέκνων, που αποκτούσαν οι οικογένειες των Λευκών. Ο ετήσιος αριθμός των γεννήσεων, ήταν συγκριτικά κατά πολύ μεγαλύτερος εκείνου των θανάτων.

Οι Λευκιανοί, φτωχοί γεωργοί στην πλειονότητά τους, με λίγα και άγονα εν πολλοίς κτήματα που βρίσκονταν στις πλαγιές των λόφων και των βουνών της ορεινής περιοχής, με μεγάλη δυσκολία εξασφάλιζαν τα προς το ζην, και η επιβίωσή τους βασιζόταν στα  λιγοστά προϊόντα που παρήγαγαν τα κτήματά τους (δημητριακά, λάδι, κρασί, κατά κύριο λόγο), και από τη μικρή ποσότητα των κτηνοτροφικών και πτηνοτροφικών προϊόντων, που αποκόμιζαν από την εκτροφή μικρού αριθμού, κυρίως, αιγοπροβάτων, βοοειδών και πουλερικών (γάλα, τυρί, μαλλί, τρίχα, αβγά, κρέας). Και πολλοί Λευκιανοί αναγκάζονταν, μερικούς μήνες το χρόνο, να αφήνουν τις οικογένειές τους και να ξενιτεύονται, για να εργαστούν, ιδίως σε ορυχεία και λατομεία της Αττικής (Λαύριο, Πεντέλη, Διόνυσος κ.α.), προκειμένου να βελτιώσουν τον οικογενειακό τους προϋπολογισμό.

Η δύσκολη οικονομική κατάσταση, όμως, δε στάθηκε ικανή να  εμποδίσει τις οικογένειες των Λευκών από το να αποκτούν πολλά παιδιά (οι περισσότερες οικογένειες ήταν πολύτεκνες, με πάνω από πέντε παιδιά η καθεμιά), τα οποία -όπως πίστευαν- τα έστελνε ο Θεός, ο οποίος και  θα τους βοηθούσε στη συντήρηση και την αποκατάστασή τους.

Ακόμα και σε περιόδους που η θνησιμότητα στο χωριό ήταν πολλή μεγάλη -λόγω κυρίως των ασθενειών, των επιδημιών και της ανύπαρκτης ιατροφαρμακευτικής και νοσοκομειακής περίθαλψης- ο αριθμός των γεννήσεων ήταν μεγαλύτερος από αυτόν των θανάτων. Το έτος 1868, για παράδειγμα, που ο αριθμός των θανάτων είχε ανέλθει στους 67 (ήταν ο μεγαλύτερος ετήσιος αριθμός θανάτων του 19ου αιώνα, για τις Λεύκες), ο αριθμός των γεννήσεων ήταν μεγαλύτερος, και είχε ανέλθει στις 73 γεννήσεις. Και το έτος 1885, καταγράφονται 98(!) γεννήσεις (ήταν ο μεγαλύτερος ετήσιος αριθμός γεννήσεων όλων των εποχών). Ο ρυθμός των γεννήσεων δεν αναστέλλεται ούτε σε χαλεπές μέρες, όπως ήταν αυτές της γερμανοϊταλικής κατοχής (1941-1944). Και στην περίοδο αυτή, ο αριθμός των γεννήσεων ήταν μεγαλύτερος από τον αριθμό των θανάτων (οι γεννήσεις ήταν 197, και οι θάνατοι 108).

Η πολυτεκνία των οικογενειών των Λευκών και η αύξηση του πληθυσμού, είχε ως  αποτέλεσμα -όπως ήταν φυσικό- και την αύξηση του αριθμού των μαθητών που πήγαιναν στο δημοτικό σχολείο των Λευκών. Για αρκετά χρόνια οι μαθητές ξεπερνούσαν τους 200. Και το 1917, ο αριθμός των μαθητών είχε ανέλθει στους 227 (ο μεγαλύτερος αριθμός μαθητών από της λειτουργίας του σχολείου μέχρι σήμερα). Το 1958, ο αριθμός των παιδιών που πήγαιναν στο δημοτικό πέφτει κάτω από το 100, και από τότε βαίνει συνεχώς μειούμενος. Σήμερα, δυστυχώς, λόγω της υπογεννητικότητας και της μείωσης του πληθυσμού, ο αριθμός είναι κάτω από το 50 (βλ. Πίνακα VIII, στη σελ. 235 του βιβλίου1).

Η παραπάνω αναλογία γεννήσεων – θανάτων (ετήσιος, δηλαδή, αριθμός γεννήσεων, μεγαλύτερος από τον αντίστοιχο αριθμό των θανάτων) διατηρήθηκε, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, μέχρι και το έτος 1963. Από το 1963 και μετά, η αναλογία αυτή μεταβάλλεται εις βάρος των γεννήσεων, ο ετήσιος αριθμός των οποίων ελαττώνεται αισθητά, ενώ αυξάνεται ο αριθμός των θανάτων. Και το φαινόμενο αυτό της υπογεννητικότητας, δυστυχώς, συνεχίζεται μέχρι και σήμερα. Και όχι μόνο στις Λεύκες, αλλά σε όλη την Ελλάδα, με όλες τις δυσμενείς συνέπειες που συνεπάγεται για την εθνική μας υπόσταση, αφού ο πληθυσμός της χώρα μας μειώνεται και η Ελλάδα, αν δεν ληφθούν ΑΜΕΣΑ τα προσήκοντα μέτρα, τείνει να μετατραπεί σε χώρα γερόντων. Οι σχετικές μελέτες, των ειδικών επί του θέματος επιστημόνων, είναι δυσοίωνες και δεν επιτρέπουν τον εφησυχασμό. Ο κώδωνας του επερχόμενου κινδύνου ηχεί εκκωφαντικά.

Για τις γεννήσεις, τους θανάτους και για τους γάμους των κατοίκων, συντασσόταν αντίστοιχη για κάθε περίπτωση ληξιαρχική πράξη από τον ληξίαρχο, που ήταν συνήθως και ο δήμαρχος (την περίοδο που οι Λεύκες ήταν δήμος/δήμος Υρίας), ή ο πρόεδρος της κοινότητας (την περίοδο που οι Λεύκες ήταν κοινότητα). Οι συντασσόμενες ληξιαρχικές πράξεις καταχωρίζονταν κατά αύξοντα αριθμό στα τηρούμενα ειδικά προς τούτο βιβλία, από τον δήμο ή την κοινότητα. Ειδικά για τους γάμους, εκτός από τις ληξιαρχικές πράξεις και της καταχώρισής τους στο σχετικό βιβλίο, φαίνεται ότι συντασσόταν στο τέλος κάθε έτους από τον αρχαιότερο ή, ίσως, τον ιεραρχικά ανώτερο ιερέα του χωριού, ειδικός Πίνακας όλων των γάμων, που έγιναν από τους ιερείς του χωριού  κατά τη διάρκεια του έτους. Ένα τέτοιο πίνακα, στον οποίο καταγράφονται οι γάμοι που έγιναν στις Λεύκες το έτος 1876, παρουσιάζουμε παρακάτω. Στον πίνακα αυτό δεν αναγράφεται το όνομα του ιερέα που τον συνέταξε, και έτσι παραμένουν άγνωστα τα στοιχεία του συντάκτη.

Οι γάμοι  που έγιναν τις Λεύκες το έτος 1876, σύμφωνα με τον πίνακα, ήταν 18. Και ο αριθμός αυτός (18), είναι σύμφωνος και με τον αριθμό των ληξιαρχικών πράξεων γάμων που συντάχτηκαν το ίδιο έτος, αλλά και τον αριθμό που αναφέρεται στο τηρούμενο από τον δήμο Υρίας (Λευκών) «βιβλίο γάμων» του έτους. Οι γάμοι τελούνταν συνήθως μέρα Κυριακή ή άλλη μέρα αργίας, είτε στην εκκλησία είτε στο σπίτι του ενός εκ των μελλονύμφων. Η ληξιαρχική πράξη γάμου συντασσόταν από τον ληξίαρχο παρουσία του ιερέα (εκτός εξαιρέσεων) που τέλεσε το μυστήριο, των νεόνυμφων και δυο μαρτύρων (βλ. και σελ. 246-252 του βιβλίου1).

(Συνεχίζεται)

Σημ.1: Ευάγγελος Νικ. Καστανιάς «Λεύκες Πάρου, πεντέμισι αιώνες ιστορία», Έκδοση Κοινότητας Λευκών, Προοδευτικού Συλλόγου Λευκιανών Αθήνας, ΜΕΕΑΣ «ΥΡΙΑ» Λευκών Πάρου. Αθήνα 1998.

Σημ. 2: Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Παριανά» τεύχος 153, Απρίλιος – Ιούνιος 2019.

Η Φωνή της Πάρου χρησιμοποιεί cookies για βελτιστοποίηση της εμπειρίας του χρήστη. 
Με τη χρήση αυτού του ιστοτόπου, αποδέχεστε τη χρήση των cookies.