Υπερτουρισμός : Πότε θα συζητήσουμε σοβαρά;

Πάρος

Η πρώτη φορά που ακούστηκε ο προσδιορισμός «υπερ-τουρισμός», όσο και να φαίνεται περίεργο ήταν στο μακρινό 1820(!)

όταν στην παραδοσιακή λουτρόπολη της Αγγλίας, το Μπράιτον, ξέσπασαν άγριες συγκρούσεις μεταξύ ψαράδων της περιοχής και της αστυνομίας, καθώς η κυβέρνηση απαγόρευσε τη χρήση διχτυών στους αλιείς της περιοχής προκειμένου οι παραθεριστές να κάνουν το μπάνιο τους δίχως προβλήματα…

Το ψαροχώρι Μπράιτον του 19ου αιώνα μετατράπηκε σε θέρετρο μόδας για τους Βρετανούς, συνδέθηκε σιδηροδρομικώς με το Λονδίνο και από τους 400 αλιείς και τα 60 αλιευτικά σκάφη που είχε τότε, σήμερα είναι ένας μητροπολιτικός δήμος με περίπου 460.000 κατοίκους. Η ανάπτυξή του έγινε δίχως σχεδιασμό και σήμερα οι πάντες εκεί ασχολούνται με τις υπηρεσίες τουρισμού και την τεχνολογία! Η πόλη -που μόνο παραδοσιακό θέρετρο δε θυμίζει στον 21ο αιώνα- έχει γεμίσει με επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας, σε σημείο που να αποκαλείται «Silicon Beach», ενώ η τράπεζα «American Express» σχεδιάζει εκεί την κατασκευή γραφείων για να στεγάσει την ευρωπαϊκή έδρα της. Ψάρια δε, εισάγουν από άλλες περιοχές, ενώ μπάνιο στη θάλασσα κάνουν μόνο αν το επιτρέπουν οι συνθήκες και με απόφαση του εκεί λιμεναρχείου, αφού η διάβρωση των ακτών έχει κάνει τα νερά επικίνδυνα…

Το ίδιο έγινε και στο Λέικ Ντίστρικτ (Lake District), της Μ. Βρετανίας, με τους ντόπιους που αντιδρούσαν στην κατασκευή σιδηροδρομικού σταθμού, που θα

κατέστρεψε την ομορφιά του τοπίου. Σήμερα, το Λέικ Ντίστρικτ, που είναι εθνικό πάρκο, δέχεται περίπου 12 εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο, κυρίως από τους μεγαλύτερες πόλεις του Ηνωμένου Βασιλείου, την Κίνα, την Ιαπωνία, την Ισπανία, τη Γερμανία και τις ΗΠΑ. Όμως πλέον παρατηρήθηκε ο αρνητικός αντίκτυπος του τουρισμού με τη διάβρωση του εδάφους, που προκαλείται από το περπάτημα των εκατομμυρίων επισκεπτών. Έτσι, δαπανώνται εκατομμύρια λίρες για την προστασία των υπερβολικά χρησιμοποιούμενων μονοπατιών, ενώ από το 2006 γίνεται προσπάθεια για μείωση των επισκεπτών και έχουν κλείσει δύο κέντρα παροχής τουριστικών πληροφοριών.

Η εδώ πραγματικότητα

Προ μηνός περίπου είχαμε μία ολόκληρη συζήτηση στο δημοτικό συμβούλιο και με αρκετές εντάσεις κατά διαστήματα για το πρόβλημα που έχει παρουσιαστεί στην Πάρο, με την έλλειψη μόνιμης στέγης, που πλήττει κυρίως τους δημόσιους υπαλλήλους και όχι μόνο. Αρκετοί υποστήριξαν ότι η έλλειψη μόνιμης κατοικίας οφείλεται στο φαινόμενο της βραχυχρόνιας μίσθωσης και άλλοι ότι το φαινόμενο είναι παροδικό.

2020 02 10 ipertourismos3

 

Την ίδια στιγμή τα σχολεία παρουσίασαν φέτος αύξηση μαθητών και όλοι συμφωνούν ότι οι σχολικές υποδομές που υπάρχουν στο νησί μας δε θα επαρκούν εντός λίγων μόνο ετών, λόγω της αύξησης του πληθυσμού. Αυτά είναι δύο μόνο παραδείγματα, αφού θα μπορούσαμε να επεκταθούμε σε πολλά άλλα που έχουν παρουσιαστεί ελέω ανεξέλεγκτης τουριστικής «ανάπτυξης», από το κυκλοφοριακό, τη στάθμευση, την καταστροφή παραλιών, τις εκατοντάδες κοπές δένδρων, τα προβλήματα των αγρο-κτηνοτρόφων κλπ.

Μια σημαντική εξέλιξη που έχουμε στην οικονομική ζωή των παριανών -συνέπεια αυτής της πορείας- είναι και το γεγονός ότι στη δεκαετία του ’80 η οικονομία

μας είχε τα χαρακτηριστικά της μικρομεσαίας οικογενειακής επιχείρησης, ενώ σήμερα η τάση είναι οι παριανοί να γίνονται άμεσα ή έμμεσα υπάλληλοι των μεγαλοεπενδυτών που έχουν ενσκήψει στο νησί μας.

 

Τα νούμερα

Το 2019 ο λιμένας Πάρου παρουσίασε τη μεγαλύτερη κίνηση των τελευταίων ετών, αφού το 2019 στο λιμάνι της Παροικιάς αποβιβάστηκαν 657.522 επιβάτες.

Επίσης, κατά το 2019 κατήλθαν 61.414 Ι.Χ. οχήματα, 9972 φορτηγά, 12085 δίκυκλα και 475 λεωφορεία και τροχόσπιτα. Κατά το 2019 είχαμε τον κατάπλου 4590(!) πλοίων. Ακόμα, στον λιμένα Παροικιάς κατέπλευσαν 28 πλοία (14 συμβατικά, 14 ταχύπλοα). Παράλληλα είχαμε 171 κατάπλους δεξαμενοπλοίων και 330 φορτηγών πλοίων, ενώ το νησί μας συνδέθηκε με 40 διαφορετικές περιοχές της χώρας μας μέσω των λιμένων τους.

Επίσης, στην Πάρο υποδεχθήκαμε μέσω του νέου αεροδρομίου 105.714 επιβάτες, ενώ είχαμε 105 αφίξεις κρουαζιερόπλοιων (73 Παροικιά, 32 Νάουσα), τα οποία αποβίβασαν 8.803 επιβάτες. Δηλαδή, το νησί μας το 2019 υποδέχθηκε επίσημα βάσει των στοιχείων, 771.739 επισκέπτες! Αν σε αυτά τα νούμερα προσθέσουμε τις αναχωρήσεις (π.χ. στο αεροδρόμιο είχαμε 105.714 αφίξεις και 114.969 αναχωρήσεις), κατανοούμε τι επικρατεί στους δρόμους τις μέρες αιχμής. Άλλωστε όπως γράψαμε παραπάνω μόνο από τα πλοία κατήλθαν 61.114 οχήματα ιδιωτικής χρήσης. Αν προσθέσουμε τώρα τον αριθμό των ενοικιαζομένων αυτοκινήτων εύλογα θα αναρωτηθούμε «σε ποιους δρόμους;».

Τι γράφουν τα ΜΜΕ

Τον Αύγουστο του 2019 στην Αθηναϊκή εφημερίδα «Καθημερινή», η αρχισυντάκτης, Γιούλη Επτακοίλη, γράφει σε άρθρο της:

«Στις κεντρικές διασταυρώσεις του νησιού, ειδικά σε αυτήν που σε βγάζει από το λιμάνι της Παροικιάς με προορισμό τη Νάουσα και τις δημοφιλέστερες παραλίες, συχνά έπρεπε να περιμένεις μισή ώρα για να προχωρήσεις. Το μποτιλιάρισμα ήταν καθημερινό, όλες τις ώρες της ημέρας, πρωί - βράδυ.

Αν μάλιστα πετύχαινες τουριστικό λεωφορείο, μπλοκαρισμένο σε διπλοπαρκαρισμένα αυτοκίνητα, η αναμονή ήταν πολύ μεγαλύτερη. Όσο για την οδήγηση στο νησί, ήθελε μάτια δεκατέσσερα, έτσι όπως πετάγονταν από στενά, δεξιά κι αριστερά, αυτοκίνητα, φορτηγά, αγροτικά, μηχανάκια, οι γνωστές σε όλους μας γουρούνες, και μάλιστα σε επαρχιακούς δρόμους που λίγο-πολύ όλοι γνωρίζουμε την ποιότητά τους (…).

Η κατάσταση γίνεται κάθε καλοκαίρι όλο και χειρότερη όσο οι επισκέπτες αυξάνονται, το οδικό δίκτυο όχι μόνο δε βελτιώνεται άλλα ούτε συντηρείται σωστά, οι δυνάμεις της αστυνομίας στα νησιά δεν επαρκούν για ελέγχους και μπλόκα και οι χώροι στάθμευσης είναι ανεπαρκείς. Τα νησιά, ειδικά οι πρώτης επιλογής προορισμοί, υποφέρουν στις υποδομές. Ενώ οι επιχειρηματίες προχωρούν, μεγαλώνουν και βελτιώνουν τις επιχειρήσεις τους, οι υποδομές, λιμάνια, δρόμοι, αεροδρόμια, μένουν πίσω. Για το φαινόμενο του υπερτουρισμού σε κάποια μέρη της Ελλάδας, το οποίο έχει αναδειχθεί και τονιστεί ιδιαίτερα, δεν φαίνεται για την ώρα να έχει προκύψει κάποια στρατηγική. Είναι αστείο να μιλάμε για τουριστικό προϊόν και εμπειρία, όταν οι επισκέπτες ταλαιπωρούνται αλλά και κινδυνεύουν.

Μάλλον δεν έχει γίνει σαφές, ή κάποιοι κάνουν ότι δεν καταλαβαίνουν, πως δεν υπάρχει πλέον χρόνος για συζήτηση αλλά μόνο για δράση, κι αυτή θα προκύψει μέσα από ανάλυση, σχεδιασμό, δεκαετίας –τουλάχιστον–, και crisis management, καθώς έτσι θα αποτραπεί η κατάρρευση τουριστικών περιοχών, που πλέον από πολλούς θεωρείται βέβαιη (…)».

Ο υπερτουρισμός πνίγει τις τοπικές κοινωνίες

O τουρισμός μπορεί να ανθεί, όμως ο υπερτουρισμός που τον συνοδεύει σβήνει πλέον τα χαμόγελα.

 

2020 02 10 ipertourismos2

Στη Βαρκελώνη, οι Αρχές προσπαθούν να σταματήσουν την ανέγερση καινούργιων ξενοδοχείων. Στο Παρίσι, το Λούβρο αναγκάστηκε να κλείσει τον Μάιο, μετά την απεργία του προσωπικού του λόγω της πρωτοφανούς επιδείνωσης των συνθηκών επισκεψιμότητας και εργασίας που προκαλείται από τα ολοένα αυξανόμενα πλήθη τουριστών. Στο Άμστερνταμ δρομολογήθηκε η εκστρατεία «Enjoy and Respect» (σ.σ. υπευθυνότητα επισκεπτών) και αυξήθηκαν τα πρόστιμα για αυτούς που μεθούν ή άλλως ασχημονούν δημοσίως. Στην Ελλάδα, μεγάλο κίνδυνο υπερτουρισμού αντιμετωπίζουν βραχυπρόθεσμα πολλά νησιά αλλά για την ώρα η Σαντορίνη ήδη έχει το πρόβλημα.

Αντιμετώπιση του θέματος

Τρία μοντέλα διαχείρισης προορισμού για τη Σαντορίνη και τη Ρόδο προκρίνει μελέτη για τη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη στην Ελλάδα που έγινε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (EBRD), σε συνεργασία με το υπουργείο Τουρισμού και τον Σύνδεσμο Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΣΕΤΕ).

Με δεδομένο το πρόβλημα του υπερτουρισμού στη Σαντορίνη, της υπερβολικής δηλαδή επιβάρυνσης των υποδομών και της αλλοίωσης του ίδιου του χαρακτήρα του νησιού από τη μαζική παρουσία επισκεπτών, κυρίως λόγω της κρουαζιέρας, τόσο αυτή όσο και η Ρόδος αποτέλεσαν ειδικές περιπτώσεις για τη μελέτη.

Τα τρία μοντέλα τα οποία εισάγει προς διάλογο η κοινοπραξία συμβούλων από το Ηνωμένο Βασίλειο (ΤΕΑΜ Tourism Consulting και Yellow Railroad) και την Ελλάδα (Toposophy), που υλοποίησαν το πρόγραμμα, είναι:

- H ανάληψη της συνολικής διαχείρισης του προορισμού από μία υπάρχουσα αρχή (λ.χ. τον δήμο).

- H δημιουργία ενός νέου φορέα που θα συντονίζει όλους του υφιστάμενους συναρμόδιους φορείς του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα.

- Μια συλλογική συμφωνία όλων των εμπλεκομένων (π.χ. τουριστικές επιχειρήσεις, Τοπική Αυτοδιοίκηση, συλλογικοί φορείς, λοιπές επιχειρήσεις που επηρεάζονται από τις εξελίξεις στον τουριστικό τομέα και κάτοικοι και επισκέπτες) για την εφαρμογή των συμφωνηθέντων.

Στη χώρα μας, φαινόμενα που μπορεί να προσιδιάζουν σε αυτό του υπερτουρισμού αντιμετωπίζονται προς το παρόν στη Σαντορίνη και σε ορισμένες περιοχές της Αθήνας.

Η Σαντορίνη μετατρέπεται σε έναν από τους πλέον δημοφιλείς προορισμούς το καλοκαίρι, με αποτέλεσμα ολοένα και περισσότεροι τουρίστες να την επισκέπτονται κάθε χρόνο. Ωστόσο, λόγω της αυξανόμενης προσέλευσης τουριστών, οι κάτοικοι του νησιού παραπονέθηκαν για συνωστισμό και συμφόρηση στους δρόμους, ενώ παρουσιάστηκαν προβλήματα στις υποδομές, όπως επίσης και συνεχής κατασκευή νέων κατοικιών, ξενοδοχείων και γενικότερα καταλυμάτων. Σύμφωνα με τον πρ. δήμαρχο του νησιού, Νίκο Ζώρζο, το 1971 υπήρχαν 3.375 κατοικίες και πλέον αυτές έχουν ξεπεράσει τις 13.888. Την ίδια στιγμή, το 2013 οι απαιτήσεις για ενέργεια ανέρχονταν σε 32MW, ενώ το 2017 οι απαιτήσεις ξεπέρασαν τα 48MW.

Η ουσία του ζητήματος

Η κ. Νίκα Μπαλωμένου, επίκουρος καθηγήτρια Τουριστικού Σχεδιασμού και επιμελήτρια ερευνητικών σπουδών, σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων, πανεπιστήμιο του Χάρτφορντσαϊ, σε εκδήλωση της ΤΟ Δυτικής Ευρώπης του ΚΚΕ που έγινε στο Λονδίνο, ανέφερε μεταξύ άλλων για το θέμα:

«[…] Την τελευταία τετραετία, οι κινητοποιήσεις κατοίκων στη Βενετία, στο

Ντουμπρόβνικ, στη Βαρκελώνη, στην Ισλανδία, ακόμα και στα νησιά Σκάι έχουν αυξηθεί κατά κόρων και λόγω της ταχύτητας ανταλλαγής πληροφοριών, εικόνες με ντόπιους να διαδηλώνουν για λιγότερους τουρίστες έχουν διαδοθεί ευρέως (…).

Όπως θα περίμενε κανείς, πολλοί συνάδελφοι, προσπαθώντας να εξηγήσουν το φαινόμενο, ως αιτίες βρίσκουν το Airbnb, την τάση των κυβερνήσεων, των τοπικών αρχών (σπάνια των οπερέιτορ και άλλων μεγάλων παιχτών) να στοχεύουν σε μεγαλύτερους αριθμούς τουριστών ανεξάρτητα από τον τύπο τουρίστα σε κρουαζιέρα ή «ηθικού» και περιβαλλοντικά αφυπνισμένου, για παράδειγμα. Άλλη σημαντική αιτία βρίσκουν το ότι οι τιμές των αεροπορικών εισιτηρίων έχουν γίνει σχετικά προσιτές και μπορούν να ταξιδεύουν όλοι, το είδος των φτηνών και περιβαλλοντικά καταστροφικών φτηνών καυσίμων των κρουαζιερόπλοιων, για να κρατήσουν τις τιμές τους χαμηλές (…).

Ας δούμε τις επιπτώσεις αυτού του φαινομένου:

- Καταστροφή φυσικών πόρων και μνημείων

- Παρεμπόδιση της ομαλής διεξαγωγής καθημερινών δραστηριοτήτων των ντόπιων. Το 2016 ο δήμαρχος του Ντουμπρόβνικ ζήτησε από τους κατοίκους να μείνουν στα σπίτια τους για να αποφευχθεί ο κίνδυνος ατυχημάτων λόγω του τεράστιου αριθμού τουριστών που κατέβαιναν από πολλά κρουαζιερόπλοια ταυτόχρονα.

- Αύξηση της τιμής των ενοικίων. Εντυπωσιακό παράδειγμα αυτό της Βενετίας όπου έχασε το 35% του πληθυσμού της μεταξύ του 2001 και 2011, μεταξύ άλλων, λόγω των απλησίαστων ενοικίων.

- Ένα σημαντικότατο πρόβλημα είναι η κυριολεκτική αποψίλωση των ντόπιων κοινοτήτων, λόγω των αυξημένων τιμών των ακινήτων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα ερημωμένα χωριά στα εθνικά πάρκα της Ουαλίας και της Αγγλίας, που οι χωροταξικοί κανονισμοί είναι τέτοιοι που σχεδόν απαγορεύουν οποιαδήποτε είδους οικοδόμηση. Γύρω στο 60% των σπιτιών δεν κατοικούνται για περισσότερο από ένα μήνα το χρόνο. Υπηρεσίες όπως τράπεζες, γιατροί, ταχυδρομεία λειτουργούν μόνο σεζόν. Από την άλλη, οι δουλειές είναι κι αυτές σεζόν και πολύ χαμηλά αμοιβόμενες. Οι τιμές των σπιτιών, από την άλλη, είναι ψηλότερες από πολλές περιοχές του Νότιου Λονδίνου, τρεις φορές το κόστος αγοράς σπιτιού στο Μπέρμιγχαμ (…)».

Ερώτηση στη βουλή

Ερώτηση προς το υπουργείο Τουρισμού και άλλα συναρμόδια κατέθεσε ο Βουλευτής ΝΔ Κυκλάδων, Φίλιππος Φόρτωμας, με θέμα την αναγκαιότητα συνδιαμόρφωσης στρατηγικού σχεδίου για την Σαντορίνη.

Θέτοντας το επίκαιρο και φλέγον πρόβλημα της Σαντορίνης που εντοπίζεται στην υπερβολικά μεγάλη επισκεψιμότητα τουριστών, η οποία ξεπερνά τις δυνατότητες του νησιού και δε μπορεί να υποστηριχθεί από τις υπάρχουσες ελλιπείς υποδομές, ο βουλευτής ζητά από τα ανώτερα κυβερνητικά όργανα να εκφράσουν τις θέσεις και να καταθέσουν τις προτάσεις τους, ώστε να βρεθούν ουσιαστικές λύσεις.

Ποια είναι η αιτία

Υπάρχει μία μεγάλη αλήθεια. Το νησί μας στηρίζεται στο μεγαλύτερο ποσοστό του στον τουρισμό. Η οικονομία μας κινείται γύρω απ’ αυτόν τον κλάδο και σχεδόν όλα τα επαγγέλματα εξαρτώνται από την τουριστική κίνηση. Αυτό προφανώς πλέον δεν αλλάζει…

Ό,τι και να λέγεται και να υποστηρίζεται, αν γυρίσουμε τη σκέψη μας πίσω και δούμε τα χρόνια προ τουρισμού, θα διαπιστώσουμε ότι ήταν χρόνια μετανάστευσης των παριανών και χρόνια που δεν έχουν καμία σχέση με τη σημερινή οικονομική κατάσταση.

Όλα τα παραπάνω δεν αλλάζουν, αλλά πρέπει να σκεφτούμε ότι αν αποκλειστικός σκοπός είναι το κέρδος μέσω του τουρισμού τα αποτελέσματα θα είναι πολύ διαφορετικά. Μερικά παραδείγματα (από την Αγγλία) περιγράφουμε στην αρχή του θέματός μας. Τουριστικά «Ελ Ντοράντο» στη χώρα μας υπήρξαν πολλά κατά το παρελθόν. Η περιοχή του Σκαραμαγκά στις αρχές του 20ου αιώνα θεωρήθηκε το απόλυτο must της αθηναϊκής κοινωνίας. Η ανεξέλεγκτη στη συνέχεια πορεία της περιοχής την οδήγησε σήμερα να έχει ελάχιστους κατοίκους και καθόλου τουρισμό. Τα ίδια σε μικρογραφία θα μπορούσαμε να αναλύσουμε για τη Λούτσα, που τη δεκαετία του 1950 και ’60 όλοι έτρεχαν εκεί, για να αγοράσουν οικόπεδο… Σήμερα, είναι λίγο χειρότερα από την Κυψέλη, αφού δεν έχει ούτε πλατείες. Τα ίδια και στη Σαλαμίνα, τις δεκαετίες του 1960 και ’70. Σήμερα, οι κάτοικοί της πηγαίνουν αλλού για να κάνουν μπάνιο…

Γίνεται φανερό ότι η αιτία των προβλημάτων που αναφέρονται (συνέπεια του φαινομένου του υπερτουρισμού) είναι το ανεξέλεγκτο κυνήγι του κέρδους μιας χούφτας επιχειρηματιών-επενδυτών. Στην προσπάθεια της χωρίς ορίου αύξησης του κέρδους δεν υπολογίζεται η καταστροφή του φυσικού νησιωτικού περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς. Ακόμα, δεν υπολογίζεται η αλλοίωση της τοπικής οικονομίας και τέλος, δεν υπολογίζεται η καταστροφή της ποιότητας ζωής των κατοίκων των νησιών μας

Στην Πάρο πρέπει να συζητήσουμε σοβαρά ποια ανάπτυξη θέλουμε και τι αντέχουμε σαν κοινωνία. Ούτε αφορισμοί για το θέμα, αλλά ούτε εφησυχασμός. Ο υπερτουρισμός καταστρέφει!

Η Φωνή της Πάρου χρησιμοποιεί cookies για βελτιστοποίηση της εμπειρίας του χρήστη. 
Με τη χρήση αυτού του ιστοτόπου, αποδέχεστε τη χρήση των cookies.