17
Δευ, Δεκ

Παριανές Μνήμες | Η μυστική βάση της Αντιπάρου

> Απόψεις

Η μυστική βάση της Αντιπάρου οργανώθηκε το 1941 από Έλληνες πατριώτες και Άγγλους. Σκοπός της ήταν να φυγαδεύονται προς τη Μέση Ανατολή Άγγλοι και Έλληνες πολεμιστές. 

Απ’ αυτούς που έπαιξαν ιδιαίτερο ρόλο στη δημιουργία της βάσης και στα ηρωικά και δραματικά γεγονότα που ακολούθησαν ήταν ο τολμηρός και ριψοκίνδυνος Χάρης Γραμματικάκης. 
Μετά σύντομο χρόνο λειτουργίας της, η βάση προδόθηκε ή έγινε αντιληπτή απ’ τους Ιταλούς με διάφορες επιπολαιότητες. Οι Ιταλοί με στρατιωτική δύναμη, πολιόρκησαν το σπίτι του Σπύρου Τζαβέλα στον Άη Γιώργη της Αντιπάρου, που ήταν το αρχηγείο του Άγγλου λοχαγού Άτκινσον. Μέσα στο σπίτι ήταν εκτός απ’ τον λοχαγό, ένας Άγγλος επιλοχίας, ο Κύπριος ασυρματιστής Κυπριάδης ή Αρβανιτόπουλος και ένας στρατιώτης. Στη μάχη που ακολούθησε τραυματίστηκε βαριά και πέθανε αργότερα ο επικεφαλής των Ιταλών ανθυπολοχαγός Ριπόλτζι , ενώ ο Άγγλος λοχαγός τραυματίστηκε σοβαρά στα πόδια.
Μετά τη μάχη έγιναν συλλήψεις και μεταφέρθηκαν κρατούμενοι πρώτα στη Σύρο, έπειτα στη Ρόδο και μετά πέρασαν απ’ τα στρατοδικεία. Σε μια πρώτη δίκη στο στρατοδικείο των Ιταλών, καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν στο νεκροταφείο της Κοκκινιάς στις 23/2/1942 οι εξής: 1) ο Άγγλος λοχαγός Τζων Άτκινσον, 2) ο Κύπριος υπολοχαγός Κ. Κυπριάδης ή Δ. Αρβανιτόπουλος, 3) ο ιδιοκτήτης του σπιτιού Σπύρος Τζαβέλας, 4) ο Φραγκίσκος Τσαντάνης και 5) ο Βασίλης Πατέλης. Σε θάνατο επίσης καταδικάστηκαν ο Ιωάννης Πατέλης και ο Γεώργιος Καπούτσος, αλλά η ποινή τους μετατράπηκε σε ισόβια, επειδή είχαν πολλά παιδιά. Επίσης, σε θάνατο καταδικάστηκε η Ντόρα Νικοτσάρα και η ποινή της μετατράπηκε σε ισόβια, χωρίς να δεχθεί να υπογράψει αίτηση χάριτος. Σε ισόβια καταδικάστηκε ο αδελφός του Φραγκίσκου, Γιάννης Τσαντάνης και σε πολύχρονες φυλακίσεις οι Νικόλαος Τσαντάνης και Ιωάννης Δεσύπρης. Οι Ιταλοί δεν έμειναν μέχρι εκεί. Προσπάθησαν να εξαρθρώσουν όλο το δίκτυο των πατριωτών που είχαν βοηθήσει τη λειτουργία της βάσης της Αντιπάρου. Από τις ανακρίσεις και τις πληροφορίες προέκυψαν ενοχοποιητικά στοιχεία για πολλούς άλλος. 
Στη δεύτερη δίκη του στρατοδικείου τον Ιούνιο του 1943 καταδικάστηκαν σε θάνατο οι: 1) Γεώργιος Ζαμπέτας, διοικητής χωροφυλακής Πάρου. 2) Μιχάλης Κρίσπης, πρόεδρος Κοινότητας Παροικίας. 3) Ιάκωβος Ραγκούσης και 4) Βέρο Λικέρι, Ιταλός αντιφασίστας. Καταδικάστηκαν σε ισόβια οι: Πολυχρόνης Μουρλάς, Αγαπητός Κατρής και Αντώνιος Μουστάκας. Σε πολύχρονες φυλακίσεις οι: Γεώργιος Χρονίδης, Παναγιώτης Κουτσουράκης, Νικόλαος Μουρλάς, Θεολόγος Ρούσσος, Βενιζέλος Ραγκούσης, Μανώλης Λυράκης, Νίκος Δανάμπασης, Κατίνα Πατέλη, Θωμάς Παντελαίος, Ιερομόναχος Ηλίας, μοναχός Γρηγόριος, Γεώργιος Πολυμενάκος (ανθυπασπιστής χωροφυλακής), Εμμανουήλ Πατέλης, Ξενοφών Κωφός (υπαξιωματικός χωροφ.), Αθανάσιος Κοκκόνης (οπλίτης χωροφ.), Ιωάννης Βάγιας (οπλίτης χωροφ.), Γεωργία Δανάμπαση, Ιωάννης Τσαντάνης, Άννα Τζαβέλα, Αντώνης Γεράρδης, ο εφημέριος της Αντιπάρου, κ.α. Όσοι καταδικάστηκαν σε θάνατο γλίτωσαν την εκτέλεση γιατί στο μεταξύ έπεσε ο Μουσολίνι και πήραν χάρη.
Ο Εμμανουήλ Πατέλης πέθανε στις φυλακές Ρόδου. Ο Γεώργιος Καπούτσος πέθανε στις φυλακές της Ιταλίας. Τέσσερις Παριανοί πήραν το δρόμο για τα φοβερά στρατόπεδα συγκεντρώσεως της Γερμανίας. Ο Αγαπητός Κατρής, ο Παναγιώτης Κουτσουράκης, ο Πολυχρόνης Μουρλάς και ο Βενιζέλος Ραγκούσης. Ο Π. Κουτσουράκης και ο Π. Μουρλάς δεν ξαναγύρισαν. Τα στρατόπεδα θανάτου της Γερμανίας τα γνώρισαν κι άλλοι Παριανοί για άλλες αιτίες: ο Σπύρος Μαντζουράνης, ο Δημήτρης Χερουβείμ, ο Δημήτρης Παντελαίος, ο Φώτης Καστρουνής. Ο Χάρης Γραμματικάκης που έγινε θρύλος στην Πάρο κατόρθωσε να ξεφύγει από τους Ιταλούς. Πέθανε στην Αθήνα το 1977 σχεδόν λησμονημένος.

Μερικά ακόμα ονόματα αγωνιστών που έλαβαν μέρος στα γεγονότα της βάσης της Αντιπάρου: Εμμαν. Στ. Μαλαματένιος, Ιωάννης Χρ. Λουκής, Κων. Νικ. Ραγκούσης, Σπύρος Μαύρης, Ευθύμιος Μαύρης, Νικόλαος Μ. Θηβαίος, Φραγκίσκος Μηλαίος. 
Το Μάρτη του 1988 τιμήθηκαν οι Αντιστασιακοί Κυκλαδίτες του 1941-1944 με το δίπλωμα και το βραβείο της Εθνικής Αντίστασης., από τον Νομάρχη Κυκλάδων και την Π.Ε.Α.Ε.Α. 
     
Πηγές: «Ιστορία της Πάρου και Αντιπάρου» του Χρίστου Γεωργούση

Χριστόδουλος Α. Μαούνης