19
Τετ, Δεκ

Θεσμός το καρναβάλι της Πάρου

Πάρος

Το τέταρτο κατά σειρά καρναβάλι Πάρου (ξεκίνησε το 2015) γίνεται θεσμός και αρχίζει το φετινό του ταξίδι από την Παροικιά, την Κυριακή 4 Φεβρουαρίου.

Το καρναβάλι στην Παροικιά θα έχει αφετηρία την περιοχή του Αγροκηπίου στις 4 το απόγευμα και θα διασχίσει όλο τον παραλιακό δρόμο προς το λιμάνι. Το καρναβάλι θα τερματίσει στην πλατεία Μαντώς Μαυρογένους, όπου εκεί θα διοργανωθεί το αποκριάτικο πάρτυ, δρώμενα, γαϊτανάκι, αλλά και πολλές άλλες εκπλήξεις που υπόσχονται οι διοργανωτές, δηλαδή, ο δήμος Πάρου και η ΚΔΕΠΑΠ.

Το καρναβάλι θα επαναληφθεί στη Νάουσα στις 11/2 και στη Μάρπησσα στις 18
Φεβρουαρίου 2018.


Στο καρναβάλι έως την ώρα που γράφτηκε το κείμενο μας είχαν δηλώσει συμμετοχή
οι παρακάτω σύλλογοι και φορείς:


1. Βρεφονηπιακός Σταθμός «Τα Μελισσάκια»
2. Παιδικός Σταθμός Παροικιάς
3. Παιδικός Σταθμός Αρχιλόχου «Τα Δελφινάκια»
4. Δημοτικό Σχολείο Αγκαιριάς
5. 2 ο Δημοτικό Σχολείο Παροικιάς
6. Σύλλογος γονέων και κηδεμόνων Αγκαιριάς
7. Αθλητικός Ποδηλατικός Όμιλος Πάρου
8. Σύλλογος γυναικών Πάρου «Αρηίς»
9. Σύλλογος Παραδοσιακού Οικισμού Παροικιάς
10. «Ευζωία»
11. Fitness Factory.


Σημειώνουμε ότι θα υπάρχουν και άλλες συμμετοχές. Ακόμα, στο καρναβάλι που θα πραγματοποιηθεί στην παραλιακή οδό Παροικιάς υπό συνεχή μουσική και τραγούδια θα παρελάσουν και άρματα, ενώ οι διοργανωτές υπόσχονται μεγάλη έκπληξη από τα άρμα που θα προπορεύεται στο καρναβάλι.


Τέλος, στην πλατεία Μαντώς που θα γίνει το μεγάλο πάρτι θα υπάρχουν κεράσματα, ποπ κορν, σουβλάκια, σούμα, κρασί, αναψυκτικά κ.α.


Η παράδοση του τόπου


Από τη στήλη «Παριανές Μνήμες», του Χριστόδουλου Μαούνη, υπό τον τίτλο: «Απ’ τ’ Άι-Αντωνιού και πέρα δώσ’… του φουστανιού σου αέρα», σημειώνουμε την παράδοση των αποκριάτικων εκδηλώσεων στο νησί μας: «Ή όπως λέει ο λαός «Απ’ τ’ Άι-Αντωνιού και πέρα δώς’ (της πέρδικας αέρα) ή (του κώλου σου αέρα)». Μ’ άλλα λόγια μετά του Άι-Αντωνιού μη σταματάς το χορό. Συνήθως τα γλέντια και οι διασκεδάσεις αρχίζουν από τις 17 Γενάρη του Αγίου Αντωνίου, όμως φθάνουν στο κατακόρυφο με το άνοιγμα του Τριώδιου. Από την Κυριακή του Τελώνη και του Φαρισαίου, κάθε βράδυ πότε στο ένα και πότε στο άλλο συγγενικό σπίτι ξεφαντώνουν. Ντύνονται μασκαράδες, όχι με στολές, αλλά όσο το δυνατόν αγνώριστοι και άσχημοι. Πηγαίνουν από σπίτι σε σπίτι και πολλές φορές η μεταμφίεσή τους είναι τόσο επιτυχημένη που δεν τους αναγνωρίζουν. Ακολουθεί ο αποκριάτικος χορός και διάφορα τετράστιχα. Οι Παριανοί ήταν ιδιαίτερα γλεντζέδες και χορευταράδες, όλες οι μέρες των Αποκριών μεταβάλλονταν σε χαρά και αδιάκοπο γλέντι.

Την Τυρινή το βράδυ τρώνε αυγό και λένε: «με αυγό να κλείσομε το στόμα και με αυγό να το ανοίξομε» εννοώντας φυσικά το κόκκινο αυγό. Την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς και την Καθαρή Δευτέρα στήνουν τρικούβερτο χορό. Απόκρεω είναι το επίσημο και βυζαντινό όνομα του καρναβαλιού. Η λέξη καρναβάλι προέρχεται από την απαγόρευση της κρεατοφαγίας «κάρνε βάλες» λατινικά σημαίνει «κρέας έχε γεια».

Οι αποκριάτικες εκδηλώσεις είναι επιβιώσεις ειδωλολατρικών, κυρίως Διονυσιακών γιορτών, μάταια η εκκλησία προσπαθεί να τις εκτοπίσει. Τόσο στην αρχαία όσο και τη σύγχρονη Ελλάδα, τα αποκριάτικα έθιμα χαρακτηρίζονται από μια συνύπαρξη ζωντανών και νεκρών. Την περίοδο της Αποκριάς οι σημερινοί Έλληνες θυμούνται τους νεκρούς τους και πιστεύουν ότι οι ψυχές ανεβαίνουν στον πάνω κόσμο. Αυτό όμως έχει την εξήγηση του. Την ίδια περίπου εποχή που εμείς γιορτάζουμε τις Απόκριες, οι αρχαίοι Έλληνες γιόρταζαν τα «Ανθεστήρια», τα οποία είχαν διπλό χαρακτήρα. Από τη μια ήταν γιορτή των λουλουδιών, του κρασιού, της χαράς και του γλεντιού. Κι από την άλλη ήταν γιορτή των νεκρών και των ψυχών. Τα Ανθεστήρια κράταγαν τρεις μέρες. Η πρώτη μέρα λέγονταν Πιθοιγία (άνοιγμα των πιθαριών), δηλαδή άνοιγαν τα πήλινα πιθάρια, όπου φύλαγαν το κρασί από τον καιρό της συγκομιδής το φθινόπωρο. Τη δεύτερη μέρα, που λεγόταν Χόες (μικρά πιθάρια που έχυναν το κρασί), γίνονταν διαγωνισμοί ανάμεσα σε πότες που έπρεπε να πιούν όσο μπορούσαν πιο γρήγορα , το κρασί που περιείχε το δοχείο. Πίστευαν ότι τη μέρα αυτή άνοιγαν οι πύλες του Άδη και οι νεκροί ανέβαιναν στο πάνω κόσμο για ν’ αποπεμφθούν την τρίτη μέρα, τους Χότρους.

Την τρίτη ημέρα οι ζωντανοί έκαναν στους νεκρούς πολλές τιμές και τους τάιζαν με «πανσπερμία» (σαν τα δικά μας κόλλυβα), δηλαδή ένα παρασκεύασμα από σπόρους δημητριακών και όσπρια που τα μαγείρευαν οι γυναίκες. Πολλοί τότε μεταμφιέζονταν και συμπεριφέρονταν με έξαλλο τρόπο, με χορούς και πηδήματα. Έκαναν και θυσία στο Ερμή το ψυχοπομπό, αυτόν δηλαδή που οδηγούσε τις σκιές στον Άδη. Με τις δοξασίες αυτές συνδέθηκε και ο Διόνυσος. Τη δεύτερη μέρα γινόταν μια πομπή που συνόδευε τον Διόνυσο ανεβασμένο σε άρμα που είχε το σχήμα πλοίου και τα μέλη της συνοδείας φορούσαν μάσκες. Το γλέντι, το κρασοπότι, η μεταμφίεση, τα κόλλυβα, τα Ψυχοσάββατα βλέπουμε ότι έρχονται από πολύ παλιές εποχές.


Πηγές: 1.«Λαογραφικά Θέματα» της Δήμητρας Σοφιανού, από την «Ιστορία της Πάρου
και Αντιπάρου». 2. Αρχείο Μαούνη Α. Χριστόδουλου.

Χριστόδουλος Α. Μαούνης».

Απόκριες στη Νάουσα


Από την ηλεκτρονική σελίδα του δήμου Πάρου παρουσιάζουμε το αφιέρωμα για τις απόκριες στη Νάουσα: «Η Νάουσα διατηρεί αναλλοίωτο, ακόμη και σήμερα, το χαρακτήρα του καρναβαλιού που είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με πανάρχαια ήθη και έθιμα. Έχοντας αποφορτιστεί από την ένταση της θερινής περιόδου, οι Ναουσαίοι, όπως και οι λίγοι επισκέπτες του χειμώνα, αναβιώνουν παμπάλαια έθιμα, που έχουν μια κοινή συνισταμένη: τις μεταμφιέσεις που απελευθερώνουν το συναίσθημα, το γλέντι, το ξεφάντωμα και τα πειράγματα, μαζί με το κρασί και το καλό φαγητό. Η αποκριάτικη περίοδος στη Νάουσα ξεκινά από του Αγίου Αντωνίου, στις 17 Ιανουαρίου. Ένα σκωπτικό στιχάκι, μάλιστα, φανερώνει τη διάθεση των Ναουσαίων, μόλις έλθουν τα μέσα του Γενάρη: «Απ’ τα’ Αγι’ Αντωνιού και πέρα, δώσε του κώλου σου αέρα».

Οι εορταστικέ εκδηλώσεις κορυφώνονται με το ξεφάντωμα της τελευταίας Κυριακής. Στα σπίτια, μαζεύονται οι οικογένειες από το μεσημέρι και τρώνε μαζί. Εκείνοι που έχουν αποφασίσει να μετατρέψουν το αποκριάτικο τραπέζι σε ξεφάντωμα, μαθαίνονται γρήγορα στο χωριό. Οι απρόσκλητοι είναι καλοδεχούμενοι στο γλέντι που θα ακολουθήσει, εφόσον χτυπήσουν την πόρτα μεταμφιεσμένοι. Η μέρα ορίζει ότι η μεταμφίεση θα γίνει χωρίς μάσκες, αλλά με ό,τι βρει κανείς στην ντουλάπα του σπιτιού του. Ο ήχος της τσαμπούνας και του κλαρίνου συνοδεύουν τους χορευτές. Οι Ναουσαίοι χορεύουν έναν πανάρχαιο χορό, τον Αγέρανο. Ο Αγέρανος θυμίζει αργό χασαποσέρβικο και εξελίσσεται σε χορευτικό λαβύρινθο, όπου συμμετέχουν όλοι. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Γέρανος (ή Αγέρανος κατά τους παριανούς), ήταν ο χορός που χόρεψε ο Θησέας στη Δήλο, όταν, επιστρέφοντας από την Κρήτη θέλησε να ευχαριστήσει τον θεό Απόλλωνα. Εκείνος ο χορός έφτασε ως τις μέρες μας να αποτελεί βασικό συστατικό του καρναβαλιού στην Πάρο. Από τα πολύ παλιά χρόνια, ο αγέρανος ήταν η ευκαιρία για εκείνους που είχαν κάποιον κρυφό έρωτα να τον αποκαλύψουν στην αγαπημένη τους. Έτσι, κατή τον χορό συνόδευαν αυτοσχέδια στιχάκια από τον ίδιο ή τους φίλους του, με υπαινικτικά σχόλια για όσα ένιωθε και ντρεπόταν να αποκαλύψει. Στη συνέχεια, όλοι οι παρόντες κατέβαιναν στο κέντρο του χωριού, αφού πρώτα έκαναν έφοδο στις ντουλάπες του σπιτιού όσοι δεν ήταν μεταμφιεσμένοι. Για τη νοικοκυρά, το γλέντι αυτό είναι αληθινός μπελάς, στο τέλος της ημέρας, αλλά πραγματικά αξίζει τον κόπο.


Στα σοκάκια της Νάουσας, ξεκινούν οι πομπές του καρναβαλιού. Ομάδες που παρωδούν γάμους και κηδείες, συναντιούνται με τη συνοδεία οργάνων στο λιμάνι και
όλοι μαζί αρχίζουν το τρελό γαϊτανάκι, υπό τους ήχους των βεγγαλικών. Είναι ένα πραγματικό, αυθόρμητο αιγαιοπελαγίτικο ξεφάντωμα, που κερδίζει τον επισκέπτη. Μια χειμωνιάτικη εκδρομή που αξίζει να προγραμματίσετε και να κάνετε πραγματικότητα, τουλάχιστον για μία φορά στη ζωή σας. Το αποκριάτικο σκηνικό συμπληρώνουν διάφορα παιχνίδια που παίζονται μόνον από ενήλικες, με τολμηρά πειράγματα, χειρονομίες και αθυρόστομα σχόλια. Προϋπόθεση για να συμμετέχετε είναι να μπείτε για τα καλά στο πνεύμα του καρναβαλιού και να είστε έτοιμοι να γίνετε το «θύμα» ενός παιχνιδιού με απρόβλεπτη εξέλιξη, χωρίς να
παρεξηγηθείτε ή να αισθανθείτε άσχημα. Φυσικά, έχει και η αποκριά τους παραδοσιακούς της μεζέδες. Οι νοικοκυρές, εκτός από τα τυπικά πιάτα της αιγαιοπελαγίτικης κουζίνας, φτιάχνουν τις απόκριες, μυζηθροπιτάκια και ραφιόλια, γλυκίσματα με βασικό συστατικό τη φρέσκια μυζήθρα, με ζάχαρη και μέλι, τα οποία τηγανίζονται και είναι απολαυστικά για τον ουρανίσκο».