Παραδοσιακός Οικισμός: Υπάρχει ελπίδα; | Του Πέτρου Αυλήτη

> Απόψεις

Η εκστρατεία του δήμου Πάρου για ανάδειξη του νησιού μας σε μεγάλο τουριστικό προορισμό, σαν φυσικό επακόλουθο, έχει την προσέλευση και όλων των ειδών επαγγελματιών που θεωρούν ότι εδώ θα βγάλουν εύκολο χρήμα.

 Πληρώνουν όσο όσο για μια θέση στον ήλιο (π.χ. παραδοσιακό οικισμό), και μόλις ξεκινήσουν, το πρώτο που κάνουν είναι να μετατρέψουν το παραδοσιακό ακίνητο τους σε «κάτι το ωραίο» που έχουν στο μυαλό τους. Το ακίνητο όμως, σχεδόν πάντα, δεν μπορεί να ανταποκριθεί στα όνειρά τους. Με τη βοήθεια εργολάβων και καμιά φορά αρχιτεκτόνων από όλη την Ελλάδα, και αγνοώντας πλήρως, πολλές φορές επιδεικτικά, νόμους και κανονισμούς ξεκινούν να το μετατρέψουν σε ό,τι τους βολεύει. Στην πορεία φυσικά, ο Οικισμός τραυματίζεται, πολλές φορές ανεπανόρθωτα. Πληρώνουν όσο όσο για μια θέση στον ήλιο (π.χ. παραδοσιακό οικισμό), και μόλις ξεκινήσουν, το πρώτο που κάνουν είναι να μετατρέψουν το παραδοσιακό ακίνητο τους σε «κάτι το ωραίο» που έχουν στο μυαλό τους. Το ακίνητο όμως, σχεδόν πάντα, δεν μπορεί να ανταποκριθεί στα όνειρά τους. Με τη βοήθεια εργολάβων και καμιά φορά αρχιτεκτόνων από όλη την Ελλάδα, και αγνοώντας πλήρως, πολλές φορές επιδεικτικά, νόμους και κανονισμούς ξεκινούν να το μετατρέψουν σε ό,τι τους βολεύει. Στην πορεία φυσικά, ο Οικισμός τραυματίζεται, πολλές φορές ανεπανόρθωτα. 

Παρακάτω μερικά μόνιμα επαναλαμβανόμενα, που όλα λίγο έως πολύ συμβάλλουν στην εξαφάνιση της παραδοσιακότητας και τοπικής αρχιτεκτονικής. Αρχή από τα πιο αθώα:

1. Μεταφορά τοπικών παραδοσιακών στοιχείων από άλλα μέρη, όπως Πήλιο, Μέτσοβο, Πολυνησία, ή άλλα νησιά του Αιγαίου, τελείως ξένα με την τοπική παράδοση.

2. Χρησιμοποίηση στοιχείων που μορφολογικά μοιάζουν: Οι πολύχρωμες πλάκες Καρύστου π.χ. ΔΕΝ είναι το ίδιο με την τοπική γκρίζα ψαρόπλακα. Και πολύ περισσότερο, ΠΟΤΕ δεν μπαίνουν σε τοίχο! Το άσπρισμα στις πλάκες δε γίνεται με γυαλιστερή λαδομπογιά και το πάχος του αρμού είναι όσο το δυνατόν λεπτότερο. Και φυσικά, όχι πλάκες-μπουρμπουλήθρες σε άσπρο φόντο, που στην πρώτη βροχή γίνονται γλίστρες.

Τώρα τελευταία έχουμε και δύο νέα φρούτα:

2.1. Πέρασμα της ψαρόπλακας με βερνίκι, που δίνει εικόνα μόνιμου βρεγμένου.

2.2. Πέρασμα της ψαρόπλακας με μηχανή μωσαϊκού, για να μη μπατέρνουν τα τραπέζια.

Και για τα δύο παραπάνω: Πάτε καλά; Μαγευτήκατε που στη Μύκονο βάφουν μαύρες τις ψαρόπλακες;

3. Όλα άσπρα! (φόβος του χρώματος): άσπροι τοίχοι, με άσπρα κουφώματα, άσπρη πινακίδα ή άσπρα ανάγλυφα γράμματα, άσπρο πάτωμα και ταβάνι, με άσπρα εμπορεύματα, άσπρα δυνατά φωτιστικά και πωλήτρια ντυμένη στα άσπρα. Έλεος! Στραβωθήκαμε!

4. All time classics όπως γυάλινες πόρτες, μετατροπή παραθύρων σε βιτρίνες, «ξεχείλωμα» του παραθύρου μέχρι το πάτωμα και μετατροπή σε βιτρίνα ή ακόμα χειρότερα, εξαφάνιση όλου του τοίχου και μετατροπή του σε βιτρίνα.

5. Υποχρέωση προς τον Franchisοr για ορισμένο χρωματολόγιο και τοποθέτηση λογότυπων.News Flash: Σε παραδοσιακό οικισμό, ο franchisee προσαρμόζεται στους νόμους και τοπικούς κανονισμούς, το δε πακέτο δικαιόχρησης της εταιρίας δεν καλύπτει νομικά, σε καμία περίπτωση.

Ο αρχιτέκτονας (συνήθως της εταιρίας), όσο κι αν βαριέται ή είναι κακοπληρωμένος και κάνει ξεπέτα με κόπυ-πάστε μαγαζιού στην Άνω Τούμπα που είχε παρόμοια κάτοψη, επιβάλλεται να προσαρμοστεί στα τοπικά δεδομένα. Όλοι οι παραδοσιακοί οικισμοί, έχουν το δικό τους ΦΕΚ που δίνει τις βασικές έστω κατευθυντήριες γραμμές.

6. Ολική περιφρόνηση των κανονισμών αλλά και της κοινής λογικής με «Αθηναϊκές» κατασκευές, κράχτες για την επιχείρηση (πινακιδάρες, σημαίες, εκτυφλωτικός φωτισμός, προκλητικά χρώματα, πλεξι γκλασένιες πινακίδες, κάθετες στον τοίχο πινακίδες, φωτεινές πινακίδες, τρισδιάστατα γράμματα στον τοίχο κλπ). Μόνο Βλάχος με γκλίτσα μας λείπει!

7. Αναπαραγωγή λαθών, όπως οι σκόρπιες εμφανείς πέτρες σε τοίχο. Παλιά, με ΠΟΛΥ λεπτότερους σοβάδες υπήρχαν εμφανή μάρμαρα ή λίθοι, μόνο σε ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΝΤΕΣ (π.χ. πλαϊνού ςή τυφλούς) τοίχους και πάλι, όχι ότι πέτρα να ’ναι. ΠΟΤΕ μα ΠΟΤΕ μα ΠΟΤΕ σε κύρια όψη!

Για να μην πάω στα εμφανή πρωτεύοντα και δευτερεύοντα σπόλια και μπερδέψω ακόμα περισσότερο τα πράγματα!

8. «Κυματιστό» σοβάτισμα. Ο κανονισμός για «ελεύθερο σοβά χωρίς οδηγό» μεταλλάχτηκε σε σοβά 10 μποφόρ με καρούμπαλα. Επιπλέον, οι κοφτές γωνίες έχουν εξαφανιστεί. Αυτά σε συνδυασμό με το προηγούμενο (εμφανείς πέτρες) και επιπλέον στρώματα για μόνωση, μεταλλάσσουν προοδευτικά τα παραδοσιακά κτίσματα σε κάτι ανάμεσα σε μεξικάνικο πουέμπλο, σπιτάκια νηπίων από άσπρη πλαστελίνη και πρησμένο μαντολάτο. Με ανεμοβλογιά.

Δεν τελείωσα: Επειδή θεωρούν ότι έκαναν κατόρθωμα, βάζουν και σποτάκια στο έδαφος ή στον τοίχο που αναδεικνύουν την τρικυμία και το βράδυ!

Απλά αναφέρω εδώ και την ολότελα χαμένη τεχνική της «χτένας» στο σοβάτισμα. Ναι, αυτή που όλοι οι τεχνίτες νομίζουν πως την «κατέχουν».

aulhths 2 2

9. Παραποίηση μορφολογικών στοιχείων: π.χ. χτιστές κουπαστές σε σκάλες ΚΑΙ μπαλκόνια. Δε λέω να ξαναγυρίσουμε σε εξ ολοκλήρου ξύλινα μπαλκόνια και σκάλες χωρίς κουπαστή, αλλά υπάρχουν και όρια! Άλλες οι παραδοσιακές κτιστές κουπαστές, άλλες οι εργολαβο-επεμβάσεις σε ήδη υπάρχουσες σκάλες. Ή λαϊκά, άλλα τα μάτια του λαγού…10. Αρχιτέκτονες που… ξέρουν. Παραδείγματα: 

10.1. Ποτέ μέσα στην πόλη δεν υπήρξε εμφανής τοιχοποιία. Όσο κι αν οι παλιοί πετράδες και κτιστάδες «κεντάγανε» και σε επισκευές αποκαλύπτονται αριστουργήματα τεχνικής, οι τοίχοι ήταν πάντα σοβατισμένοι. Και το κτήριο της Εθνικής, που έχει πάρει βραβείο; Όταν κτίστηκε (1979) δεν υπήρχε ακόμα ΦΕΚ Παροικιάς, και η αρχιτεκτονική ομάδα για τα δεδομένα του ΓΟΚ της εποχής, μεγαλούργησε. Παρ’ όλα αυτά, το κτήριο φαντάζει εκτός τόπου, όντας το μοναδικό της Παροικιάς με εμφανή λιθοδομή. Ακόμα και οι παλιές κατοικιές ήταν σοβατισμένες. Εμφανής πέτρα υπήρχε μόνο σε ξερολιθιές, στάβλους και δευτερεύοντα ή εγκαταλελειμμένα κτίσματα που τα έφαγε η υγρασία. Και για να σας προλάβω: Μία είναι η Εκατονταπυλιανή, κι αυτή χωρίς τον Ορλάνδο, σοβατισμένη θα ήταν ακόμα!

10.2. Επένδυση με πέτρα, σε αντιγραφή εμφανούς λιθοδομής. Γιατί ενός κακού, μύρια έπονται. Σαν σκέψη δεν είναι κακό, αλλά επειδή δεν ακολουθείται η τοπική παράδοση κτισίματος (χρωματική ποικιλία λίθων, κυρίως μεγάλα κομμάτια ψαρόπλακα με συνδετικό καφέ/γκρίζα λάσπη) το αποτέλεσμα φέρνει περισσότερο σε μονόχρωμο σταμπωτό. Τεχνικά άψογο, αλλά σε συνδυασμό με μνημειακά ανοίγματα και αναλογικά λεπτά μαρμάρινα πρέκια, η παραδοσιακότητα, παρ’ όλες τις καλές προθέσεις, πάει περίπατο.

10.3. Μακρόστενα ή στρογγυλά ή άλλου σχήματος ανοίγματα ή βαμμένα σε κτυπητά χρώματα, π.χ. μαύρο ή φούξια. Και μένα μου αρέσουν, αλλά… εκτός παραδοσιακού Οικισμού. Παροικιά είμαστε, όχι Μαλιμπού! Τα ΦΕΚ μας δεν υποχρεώνουν σε χρωματολόγιο (όπως στην Μύκονο), αλλά δεν είναι δικαιολογία για χρώματα Barbie!

10.4. Καταστρατήγηση του κανονισμού που λέει «Ή εμφανής τοιχοποιία ή εξ ολοκλήρου σοβατισμένο». Εκτός πόλης, σιωπηρά δεκτά και μισά-μισά. Πολλά είναι καταπληκτικά. Αλλά πρόσφατα εισβάλλανε και στον παραδοσιακό οικισμό, σε ήδη υπάρχοντα! Μπορεί να αναδεικνύουν όπως προανέφερα τη μαστοριά των παλιών, αλλά δεν είμαστε Μονεμβασιά ή Πήλιο!

11. Προοδευτική εξαφάνιση (κόψιμο, αυθαίρετο κλάδεμα, θανάτωση με πετρέλαιο) τοπικής βλάστησης, π.χ. Κρεβατίνες, γιασεμιά, μπουκαμβίλιες, κισσός, νεραντζιές ακόμα και ευκάλυπτοι με την δικαιολογία ότι… ενοχλούν ή βαριόμαστε να σκουπίζουμε τα φύλλα, ή μαζεύουν ποντίκια, ή κρύβουν την όψη π.χ. εκκλησίας ή καταστήματος.Σε αυτά, προσθέστε:

11.1. Σε μερικά χρόνια οι Φοίνικες θα είναι ανάμνηση λόγω σκαθαριού.

11.2. Προοδευτική εξαφάνιση των παραδοσιακών γλαστρών με γεράνια, τριαντάφυλλα, κ.ά., λόγω έλλειψης φροντίδας.

12. Λόγω συνεχούς ωραρίου (κατάργηση μεσημβρινής διακοπής) ξεφύτρωσαν παντού τέντες, σκιάδια, πλαστικά σκίαστρα απ’ το Lidl, ομπρέλες, εφελκυόμενες μεμβράνες. Καμιά σχέση με τα «παραδοσιακά» τσίγκινα στην Αγορά, που ακόμα και για αυτά η Αρχαιολογία βάζει κόκκινη γραμμή. Αναγκαία πολλές φορές, αλλά… την ίδια δουλειά σε πλείστες των περιπτώσεων, τουλάχιστον μέσα στον Οικισμό, έκαναν οι κρεβατίνες και οι μπουκαμβίλιες.

13. Κολλητά στον τοίχο ρολόγια ΔΕΗ, που για επαγγελματικό ρεύμα είναι τεράστια, σε συνδυασμό με κλιματιστικά, ηλιακά και καμινάδες. Όλα μπορούν τουλάχιστον να κρυφτούν, αρκεί να υπάρχει θέληση και διάθεση απώλειας λίγων τετραγωνικών εσωτερικά.

14. Άλλο πρόσφατο, οι εξωτερικές κύριες κατασκευές με γυψοσανίδα. Εύκολο, γρήγορο και καθαρό υλικό. Απαραίτητο για κάλυψη προβληματικών στοιχείων (π.χ. καμινάδες).Θεωρητικά δεν απαγορεύεται (δεν μπορούσε να τα προβλέψει όλα ο νομοθέτης) αλλά το αποτέλεσμα ξεχωρίζει από μακριά. Σχεδόν όλα τα παραπάνω, προβλέπονται από τον ΝΟΚ για τους Παραδοσιακούς Οικισμούς και τα ΦΕΚ Παροικίας. Πώς όμως εξακολουθούν και συμβαίνουν αυτά, τη στιγμή που για να κάνεις την παραμικρή επέμβαση στον παραδοσιακό οικισμό πρέπει να περάσεις Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής, Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων;

Κι αν τολμήσεις να ξεκινήσεις κάτι χωρίς άδεια σε σταματά είτε η δημοτική αστυνομία είτε η αστυνομία είτε η υπηρεσία Δόμησης είτε το τοπικό κλιμάκιο της αρχαιολογίας ή αν προλάβεις να κάνεις τη λαδιά, σε σταματούν και σε γονατίζουν στα πρόστιμα;

Εδώ ισχύει κατά γράμμα ο νόμος της ελληνικής κόλασης. (αν δεν ξέρετε, ρωτήστε να μάθετε).Με την απόλυτα νόμιμη οδό, η διαδικασία μπορεί να τραβήξει αρκετά, ίσως και χρόνια. Απαράδεκτο αλλά αναμενόμενο για ολικές ανακατασκευές κτηρίων, και φυσικά απαγορευτικό για άνοιγμα καταστήματος σε λίγους μήνες. Ο αρχιτέκτονας/μηχανικός (σε περίπτωση που έχει προσληφθεί) πιέζεται ασφυκτικά από τον πελάτη για γρήγορα και φτηνά. Πόσοι μπορούν να κρατήσουν χαρακτήρα; Οπότε με την κάλυψη της τοπικής Ομερτά και την υποβόσκουσα απειλή της ρουφιανιάς, ανακαλύπτονται παραθυράκια για επίσπευση εργασιών. Χωρίς πέρασμα από τη νόμιμη διαδικασία ή με ταχυδακτυλουργικά κόλπα και πάντα Σαββατοκύριακο (κλειστές Δημόσιες Υπηρεσίες για καταγγελίες). Επιπλέον, με την ουσιαστική ανυπαρξία μηχανισμών αποκατάστασης ατοπημάτων, οι συνειδητά παρανομούντες, αν τους πιάσουν, τη βγάζουν τελικά καθαρή με ένα τσουχτερό αλλά προϋπολογισμένο πρόστιμο Διατηρησιμότητας.

Το χειρότερο όμως είναι, ότι λόγω μη αναστρεψιμότητας καταστάσεων, αυτά τα εξαμβλώματα σε 50-60 χρόνια, θα θεωρούνται… παραδοσιακά! Συμβαίνει ήδη.

Κάπως έτσι, ο παραδοσιακός οικισμός μεταλλάσσεται προοδευτικά από τους ομορφότερους των Κυκλάδων, σε ένα κακάσχημο τέρας.

Ο σύλλογος μηχανικών Πάρου – Αντιπάρου, απόλυτα γνώστης της κατάστασης, σιωπηλός παρατηρητής.

Ο δήμος ουσιαστικά καλύπτει, για να μη πω επιβραβεύει, για τους δικούς του λόγους και επεμβαίνει χλιαρά μόνο μετά από καταγγελίες.

Η Αρχαιολογία και Νεωτέρων, θεωρητικά παντοδύναμες και άτεγκτες, συνήθως απλά… παρακάμπτονται.

Όλα αυτά, εύκολα να τα λες και γνωστά τοις πάσι. Το θέμα όμως δεν είναι η εύκολη κριτική, γκρίνια και αντιπαραθέσεις.

Το θέμα είναι η διατήρηση της παραδοσιακότητας του τόπου μας, που από αυτόν όλοι ζούμε. Όπως ο καλός ο μάστορας φαίνεται και εξαρτάται από τα εργαλεία του, γιατί εμείς δεν φροντίζουμε την καλή λειτουργική κατάσταση του εργαλείου μας, που είναι η Παροικιά;

Τα ΦΕΚ μας είναι πεπαλαιωμένα και σε πολλές περιπτώσεις, εκτός πραγματικότητας. Το Σχέδιο Πόλης βαλτωμένο. Η δυσκαμψία των υπηρεσιών γνωστή όσο και αν αποδεικνύεται σε πλείστες των περιπτώσεων και εκ των υστέρων, απαραίτητη.

Η δημοτική Αρχή έχει αποδείξει επανειλημμένα και περίτρανα πως ό,τι κι αν λέει, έχει γραμμένο τον παραδοσιακό οικισμό στα παλαιότερα των υποδημάτων της παρατώντας τον στην τύχη του. Μέχρι και συγκρούσεις τροχοφόρων στα σοκάκια έχουμε, και δεν τρέχει τίποτα! Οι προτάσεις της Κοινότητας (της κάθε Κοινότητας) αγνοούνται επιδεικτικά.

Ντόπιοι Μηχανικοί κι Αρχαιολόγοι: Τιμήσετε τον όρκο σας, το πτυχίο σας, τον τόπο σας. Θυμηθείτε τον εαυτό σας 20 χρονών, που θα αλλάζατε τον κόσμο, και προτείνετε λύσεις.

Κανείς δεν ξέρει την κατάσταση καλύτερα από εσάς. Σε σας στηριζόμαστε. Είστε η τελευταία μας ελπίδα!

Κατεβάστε προτάσεις για εκσυγχρονισμό των κανονισμών, βάλτε πλάτη για το Σχέδιο Πόλης, κλείσετε παραθυράκια, επιταχύνετε διαδικασίες με ηλεκτρονικά μέσα ή ότι άλλο εσείς κρίνετε και σώσετε την Παροικία!

Μόνο εσείς μας απομείνατε!

Πέτρος Αυλήτης

Η Φωνή της Πάρου χρησιμοποιεί cookies για βελτιστοποίηση της εμπειρίας του χρήστη. 
Με τη χρήση αυτού του ιστοτόπου, αποδέχεστε τη χρήση των cookies.