«Πανδημία απώλειας» στον παιδικό ψυχισμό (Μέρος 2ο)

Παραπολιτική

Συναισθηματικές καταστάσεις όπως λύπη, πόνος, απόγνωση, διαμαρτυρία, άγχος παρατηρούνται στο επίπεδο της συμπεριφοράς των παιδιών μετά την πραγματική ή τη ψυχική απώλεια του σημαντικού προσώπου και δε θεωρούνται διεργασίες πένθους.

Στα πρώτα χρόνια ζωής, κατά τη διαδικασία αποχωρισμού και ανεξαρτητοποίησης του παιδιού από τη μητέρα, εισάγονται τα μεταβατικά αντικείμενα και φαινόμενα που βοηθούν το παιδί να διαχειριστεί την πρώτη αυτή απώλεια της ζωής του με έναν σταδιακό και ομαλό τρόπο. Συχνά, είναι κάποια μαλακά παιχνίδια, συμβολίζουν την σχέση με τα γονεϊκά πρόσωπα και το παιδί ανατρέχει σ’ αυτά κυρίως σε στιγμές μοναξιάς και εσωτερικής αναστάτωσης. Υποκαθιστούν συμβολικά την παρουσία του γονεϊκού προσώπου. Η εσωτερική «τακτοποίηση» του απολεσθέντος προσώπου σε καταστάσεις πένθους μπορεί να πάρει αυτή την σημασία της συμβολικής γονεϊκής παρουσίας, στην οποία ανατρέχει κανείς σε στιγμές εσωτερικής αναζήτησης.

Ο τρόπος με τον οποίο ένα παιδί/έφηβος θα αντιδράσει σε μια απώλεια είναι ένας συνδυασμός παραμέτρων όπως η ηλικία/γνωστικό επίπεδο, η πληροφόρηση σχετικά με το γεγονός, η φύση της σχέσης με το άτομο που έχει πεθάνει/ νοσεί/ κινδυνεύει, οι προηγούμενες εμπειρίες απώλειας, ο προσωπικός τρόπος διαχείρισης δυσκολιών, οι μηχανισμοί διαχείρισης ενηλίκων- «σημαντικών άλλων» και τέλος η ύπαρξη υποστηρικτικού δικτύου.

«Ο πόνος που μοιράζεται είναι μισός πόνος», αναφέρει μια παροιμία. Σ’ αυτή την δύσκολη συνθήκη, τόσο για τους μικρούς, όσο και για τους μεγάλους, είναι εξαιρετικά σημαντικό οι γονείς ή τα πρόσωπα φροντίδας να αφουγκραστούν τα άγχη ασθένειας, θανάτου, αποχωρισμού που ενδεχομένως θα εκδηλώσουν τα παιδιά, τις αγωνίες τους για το μέλλον, τους φόβους τους, να «εμπεριέξουν» τα συναισθήματα τους, τις σκέψεις τους και να λειτουργήσουν σαν ένα «κράτημα» για τα ίδια. Αν πρόκειται για μια πραγματική επικείμενη απώλεια κάποιου προσώπου, ενημερώστε τα παιδιά για τον επικείμενο θάνατο. Δεν αποκρύπτουμε το γεγονός στα παιδιά και δε δίνουμε ψεύτικες πληροφορίες γιατί δημιουργούνται επιπρόσθετα προβλήματα.

Προσκαλέστε τα, εφόσον το επιθυμούν, να στείλουν ένα μήνυμα, μια ζωγραφιά στον γονιό, τον παππού, την γιαγιά, τον συγγενή ή φίλο τους. Διαβεβαιώστε τα ότι θα το δώσετε εάν παρευρεθείτε στο πλευρό του ή θα το διαβιβάσει το προσωπικό υγείας. Εξηγήστε στα παιδιά ότι ακόμα και αν είναι σε καταστολή ο άνθρωπός σας, μπορεί να ακούσει αυτό που έχουν να του πουν, καθώς από όλες τις αισθήσεις, εκείνη που χάνεται τελευταία είναι η ακοή. Ακούστε τις ερωτήσεις και τις απορίες τους και δώστε εξηγήσεις. Χρησιμοποιήστε λέξεις όπως «πέθανε», και αποφύγετε διφορούμενες εκφράσεις όπως «χάθηκε», «έφυγε», «πήγε ταξίδι», «τον πήρε ο θεός γιατί τον αγαπούσε πολύ» τις οποίες παρερμηνεύουν τα μικρότερα παιδιά. Καλό θα ήταν να μην αποκόπτουμε τη συμμετοχή του παιδιού από τις εκδηλώσεις πένθους (κηδεία, μνημόσυνο ή επίσκεψη στο νεκροταφείο), αρκεί να το ρωτήσουμε εάν επιθυμεί να συμμετέχει και να του εξηγήσουμε τι θα συμβεί κάθε φορά.

Ακόμη, σημαντικό είναι να εδραιωθεί μια αίσθηση «συνέχειας» σε μια περίοδο πολλαπλών ανατροπών που προκαλούνται από την απώλεια αγαπημένου προσώπου και την πανδημία του κορωνοϊού. Υιοθετήστε μια νέα ρουτίνα στο σπίτι και εντάξτε σε αυτήν τόσο τις σχολικές δραστηριότητες και τα διαδικτυακά μαθήματα, όσο και νέες συνήθειες με τα παιδιά σας (π.χ. μαγείρεμα, επιτραπέζια παιχνίδια, δημιουργία οικογενειακού άλμπουμ φωτογραφιών). Προτρέψτε αγαπημένα πρόσωπα που ανήκουν στις ευάλωτες ομάδες (π.χ. παππού, γιαγιά) να διατηρούν επαφή με τα παιδιά διαβάζοντας παραμύθια ή παίζοντας παιχνίδια μέσω διαδικτύου. Ενθαρρύνετε τα παιδιά να παίζουν με τους φίλους του και να συμμετέχουν φυσιολογικά σε διάφορες δραστηριότητες (παιχνίδι, σχολικές εκδρομές, γιορτές). Το παιδί χρειάζεται να μάθει ότι στη ζωή υπάρχουν και χωρούν τόσο οι χαρούμενες όσο και οι θλιβερές στιγμές.

Αποφύγετε να αναθέτετε στα παιδιά ρόλους και ευθύνες που δεν αναλογούν στην ηλικία τους. Όταν αντιστρέφονται οι ρόλοι και τα παιδιά αναλαμβάνουν να φροντίζουν ή να λειτουργούν ως γονείς για τα μικρότερα αδέλφια, τότε συχνά επιβαρύνονται συναισθηματικά. Διατηρήστε το γονεϊκό σας ρόλο, τους κανόνες πειθαρχίας και δείξτε πολλή κατανόηση στις αλλαγές της συμπεριφοράς τους, που στην ουσία καλύπτουν την θλίψη τους. Τέλος, οι ίδιοι οι γονείς χρειάζεται να μπορέσετε να φροντίσετε τον εαυτό σας, να ικανοποιήσετε τις προσωπικές ανάγκες σας στο μέτρο που αυτό είναι εφικτό, δεδομένων των περιορισμών και να μπορέσετε να δείτε τα δικά σας συναισθήματα και τις αγωνίες που έχει φέρει στο προσκήνιο η πανδημία.

Συμπερασματικά, η νόσος COVID-19, δεν αποτελεί απλά μια πανδημία αλλά και μια ψυχολογική κρίση με ποικίλες διαστάσεις και προεκτάσεις. Βασικότερη όλων είναι η απώλεια, το άγχος της απώλειας του αντικειμένου, κατ’ επέκταση το πένθος και οι διεργασίες του και η απώλεια της κανονικότητας μας. Τα παιδιά, με γνώμονα την ηλικία τους, την ψυχοσυναισθηματική ωριμότητα τους και τους εσωτερικούς τους πόρους, αντιμετωπίζουν την πραγματικότητα της πανδημίας με διαφορετικό τρόπο και χρειάζεται ως γονείς, συγγενείς, εκπαιδευτικοί, ειδικοί ψυχικής υγείας να τα υποστηρίξουμε κατάλληλα και να τα «περιέξουμε» σ’ αυτή την «πανδημία απώλειας» που συμβαίνει στον ψυχισμό τους.

Τσίγκου Χριστίνα,

Κλινική Ψυχολόγος MSc, Κλιμάκιο Σύρου, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας ΒΑ Κυκλάδων ΕΠΑΨΥ

Η Φωνή της Πάρου χρησιμοποιεί cookies για βελτιστοποίηση της εμπειρίας του χρήστη. 
Με τη χρήση αυτού του ιστοτόπου, αποδέχεστε τη χρήση των cookies.